Drie scholen van Siciliaanse pupi

Eén kunst, twee belangrijke scholen

UNESCO beschrijft de twee belangrijkste Siciliaanse scholen, Palermo en Catania, als voornamelijk onderscheiden door de grootte en vorm van hun poppen, de manier waarop ze worden bediend en de verscheidenheid aan beschilderde decors. Beide brengen dezelfde wereld van paladijnen en Saracenen op de planken, en beide kleden hun krijgers in echt harnas, rijk versierd en gedreven. Een derde traditie wortelde in Napels en Zuid-Italië. Weten welke school je ziet, helpt je begrijpen waarom de veldslagen eruitzien zoals ze doen.

Catania en het oosten

De Catanese stijl is de traditie van oostelijk Sicilië, met inbegrip van de provincies Catania, Messina en Syracuse. De poppen hebben een gevoerd frame dat hen zwaarder maakt, zijn meestal 110 tot 130 cm groot en kunnen ongeveer 30 kilo wegen. Hun benen buigen niet, waardoor het gewicht op het podium rust, en krijgers houden het zwaard gewoonlijk in de rechterhand. De poppenspelers werken vanop een verhoogde brug achter het decor, zodat het podium breed maar ondiep is, en stemmen achter de schermen geven de personages hun stem.

Palermo en het westen

In westelijk Sicilië zijn de poppen kleiner, ongeveer 90 cm groot en 5 tot 10 kilo. Hun knieën zijn gearticuleerd, en een draad door de rechterhand laat hen het zwaard trekken en opbergen. De poppenspelers staan in de coulissen aan de zijkanten, op hetzelfde niveau als de poppen, waardoor het podium dieper is dan breed. De meester-poppenspeler regisseert de voorstelling, bedient de poppen en vertolkt elk personage, ook de vrouwelijke, en zorgt tevens voor de geluids- en lichteffecten.

De eigen variant van Syracuse

Syracuse behoort tot de oostelijke traditie maar heeft een eigen accent. In de historische theaters van Syracuse lijken de poppen qua grootte, gewicht, bediening en repertoire op die van Catania, maar hun benen hebben een kniegewricht. Syracuse heeft een poppentheater dat de Opera dei Pupi opvoert, en het Italiaanse Wikipedia-artikel over Ortigia plaatst een klein poppentheater in het historische centrum van het eiland. Het is hier een levende kunst, niet alleen een museumstuk.

Affiches, muziek en de lange cyclus

Pupi-gezelschappen maakten reclame met beschilderde affiches, cartelli genaamd. In Catania werden ze in tempera op pakpapier geschilderd en toonden ze de hoofdscène van de episode van die avond; die van Palermo waren verdeeld in vakken, meestal acht, elk een episode van de lange cyclus, met een blad dat was gemarkeerd voor de voorstelling van die nacht. Ook de muziek verschilt: Catania had ooit een klein orkest met tokkelinstrumenten, terwijl opgenomen muziek nu gangbaar is; in Palermo maakten violen aan het einde van de negentiende eeuw plaats voor het draaiorgel.

Zware tijden en overleving

De kunst is meer dan eens bijna verdwenen. De neergang werd al opgemerkt aan het einde van de negentiende eeuw; de cinema deed haar pijn in de jaren 1930; en de economische bloei van de jaren 1950 en 1960 liep de oude buurten leeg die de theaters vulden. UNESCO noemt de Opera dei Pupi het enige voorbeeld van een ononderbroken traditie van dit soort theater, en plaatste haar in 2008 op de lijst van levend erfgoed van de mensheid.

Waar je de oude poppen kunt zien

Als de voorstelling je naar meer doet verlangen, herbergt het Antonio Pasqualino Internationaal Poppenmuseum in Palermo, opgericht in 1975, meer dan 5.000 stukken van over de hele wereld en de grootste en meest complete collectie Palermitaanse, Catanese en Napolitaanse pupi. Kleinere collecties worden verspreid over Sicilië bewaard. Poppen van beide scholen naast elkaar zien is de snelste manier om te begrijpen hoe verschillend ze zijn.

Lees verder: Wie is wie onder de paladijnen